ADD – ZABURZENIA KONCENTRACJI UWAGI

Nastrój żadnego człowieka nie jest przez cały czas stały. Podlega on wahaniom w zależności od doświadczanych zdarzeń czy pojawiających się, zupełnie naturalnie, refleksji dotyczących świata i własnego życia. Odczuwanie smutku czy wyjątkowo silnej radości jest więc całkowicie normalne – problem pojawia się dopiero, gdy stan obniżonego czy podwyższonego nastroju utrzymuje się przez dłuższy czas (dokładne kryteria czasowe są różne w zależności od typu danego schorzenia) i wtedy można mówić o istnieniu u pacjenta zaburzeń nastroju. Choroby afektywne spotykane są u osób w każdym wieku: wystąpić mogą zarówno u pracującej 30-latki, jak i u gimnazjalisty czy emeryta.

Ocena nastroju należy do podstaw każdego badania stanu psychicznego pacjenta. Jako nastrój określany jest, utrzymujący się przez dłuższy czas, stan uczuciowy związany z odbieraniem świata i jego analizowaniem. Zasadniczo wyróżnia się trzy typy nastroju: wyrównany (eutymiczny), obniżony, podwyższony.

Terminem o węższym znaczeniu niż nastrój jest afekt, czyli stan emocjonalny, który jest doświadczany przez pacjenta w konkretnym, danym momencie. Afekt może być dostosowany lub niedostosowany, ale i osłabiony, labilny czy sztywny.

4.1. PRZYCZYNY ZABURZEŃ NASTROJU

Choć zaburzenia nastroju są problemem częstym (według przypuszczeń Światowej Organizacji Zdrowia w 2020 roku depresja może stać się drugą co do częstości przyczyną zgonów na świecie), to nadal nie udało się jednoznacznie ustalić ich patogenezy. Współcześnie jako czynniki biorące udział w rozwoju schorzeń afektywnych, brane są pod uwagę aspekty dotyczące neuroprzekaźników, obciążeń rodzinnych oraz problemów natury psychologicznej.

Neuroprzekaźniki są cząsteczkami, dzięki którym zachodzi przekazywanie informacji pomiędzy komórkami układu nerwowego. Jako przykłady takich substancji można wymienić serotoninę, dopaminę czy noradrenalinę. Stany, w których dochodzi do zaburzeń dotyczących stężeń neuroprzekaźników w obrębie układu nerwowego, mogą prowadzić do wystąpienia zaburzeń nastroju. Najogólniej rzecz ujmując, nadmiar neuroprzekaźników wiązany jest z występowaniem podwyższonego nastroju, z kolei ich niedobory mogą skutkować epizodami obniżonego nastroju.

Zauważalny jest związek występowania zaburzeń afektywnych z obciążeniami rodzinnymi. Okazuje się bowiem, że u osób, których bliski krewny cierpiał na depresję czy chorobę afektywną dwubiegunową, ryzyko wystąpienia schorzenia jest większe niż w populacji ogólnej. Z tego względu podejrzewa się, że rolę w rozwoju zaburzeń nastroju odgrywają odziedziczone geny. Potwierdzać taką hipotezę mogą obserwacje prowadzone na bliźniętach monozygotycznych (jednojajowych), u których zauważa się, że gdy jedno z nich cierpi na chorobę afektywną dwubiegunową, to ryzyko wystąpienia tego schorzenia u drugiego sięga nawet 80%.

Wystąpienie zaburzeń afektywnych bywa poprzedzone również różnymi zdarzeniami, które są źródłem silnego stresu. Jako przykłady można tutaj podać śmierć bliskiej osoby, utratę pracy czy zmianę miejsca zamieszkania, ale i rozstanie się z małżonkiem czy zostanie ofiarą napaści.

W grupie zwiększonego ryzyka schorzeń afektywnych znajdują się pacjenci cierpiący na somatyczne schorzenia przewlekłe (np. na cukrzycę, niewydolność serca czy reumatoidalne zapalenie stawów). Zaburzenia nastroju bywają konsekwencją stosowania leków (tak bywa w przypadku leczenia glikokortykosteroidami, które mogą wyindukować zarówno obniżenie, jak i podwyższenie nastroju).https://www.youtube.com/embed/_96_Ck_w_gw

Zdarza się, że przyczyną problemów z nastrojem są zaburzenia hormonalne – przykładowo obniżenie nastroju może być skutkiem niedoczynności tarczycy. Zwiększona częstość występowania zaburzeń nastroju obserwowana jest też w grupie osób korzystających ze środków psychoaktywnych. Przyczyniać się do któregoś z powyżej opisanych problemów może zarówno nadmierne spożywanie alkoholu, leków czy korzystanie z narkotyków, ale i nagłe odstawienie wymienionych substancji.

4.2. ZABURZENIA NASTROJU OBNIŻONY NASTRÓJ

W przebiegu chorób afektywnych to właśnie obniżenie nastroju spotykane jest najczęściej. Według statystyk, ryzyko zachorowania na depresję w ciągu życia wynosi do 25% dla kobiet oraz do 12% dla mężczyzn. Najczęstszym stanem zaliczanym do tej grupy są zaburzenia depresyjne. Wyróżnia się różne odmiany „czystej” depresji, takie jak pojedynczy epizod depresyjny czy zaburzenie depresyjne nawracające.

Klasyfikacja stanów związanych z obniżeniem nastroju jest jednak zdecydowanie bardziej rozbudowana i wyróżnia się w niej również:

• Leczenie zaburzeń nastroju: farmakoterapia
• Leczenie zaburzeń nastroju: terapia elektrowstrząsowa

Leczenie zaburzeń nastroju: farmakoterapia
Leczenie zaburzeń nastroju bazuje głównie na farmakoterapii. Dobór leków zależny jest zarówno od ogólnego stanu zdrowia pacjenta, jak i od rodzaju obecnej u niego choroby afektywnej. W przypadku zaburzeń depresyjnych zastosowanie znajdują różnego rodzaju środki przeciwdepresyjne, jako przykłady można podać chociażby inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny (tzw. SSRI, współcześnie jedne z najpopularniejszych antydepresantów) czy trójcykliczne leki antydepresyjne. Ich stosowanie ma na celu doprowadzenie do zwiększenia ilości neuroprzekaźników w obrębie struktur ośrodkowego układu nerwowego.

Odmienne podejście terapeutyczne dotyczy pacjentów, u których występują zaburzenia nastroju pod postacią jego wzmożenia. W chorobie afektywnej dwubiegunowej zastosowanie znajdują przede wszystkim preparaty stabilizujące nastrój (leki normotymiczne), takie jak np. sole litu, karbamazepina czy kwas walproinowy. U pacjentów z tym schorzeniem stosowane bywają również atypowe leki przeciwpsychotyczne (neuroleptyki II generacji).

Leczenie zaburzeń nastroju: terapia elektrowstrząsowa
Terapia zaburzeń afektywnych bazuje jednak nie tylko na farmakoterapii – pomoc chorym przynieść może także psychoterapia. Istnieje wiele różnych technik jej prowadzenia, dobór konkretnej zależny jest zarówno od typu obecnego u pacjenta schorzenia, jak i od jego osobistych preferencji. W szczególnych przypadkach zaburzeń nastroju stosowana jest także terapia elektrowstrząsowa.

W depresji terapia elektrowstrząsowa zalecana bywa np. wtedy, gdy ze względu na ogólny stan zdrowia chorego nie jest możliwe stosowanie przez niego leków antydepresyjnych. Innymi sytuacjami, w których elektrowstrząsy mogą okazać się przydatne, są osłupienie depresyjne powiązane z odmową przyjmowania pokarmów czy też uporczywe, nawracające stany depresyjne, których natężenia nie udaje się zmniejszyć przy pomocy leczenia farmakologicznego.

Terapia elektrowstrząsowa może budzić nieprzyjemne skojarzenia, jednakże warte podkreślenia jest to, że bywa ona stosowana nawet u kobiet ciężarnych. Okazuje się, że część leków antydepresyjnych może wywierać niekorzystne działanie na płód, z kolei elektrowstrząsy nie wykazują takich negatywnych skutków, są one bezpieczne dla rozwijającego się dziecka.

Zaburzenia nastroju leczone są zarówno w warunkach ambulatoryjnych, jak i w szpitalnych. Regularne wizyty w poradni psychiatrycznej zalecone mogą zostać tym pacjentom, których stan jest przynajmniej dość stabilny, hospitalizacja znajduje natomiast zastosowanie u chorych z cięższym przebiegiem opisywanych zaburzeń. Czasami zaistnieć może konieczność przymusowego leczenia w szpitalu psychiatrycznym, powodem do zastosowania terapii w takich warunkach mogą być znacznie zwiększone ryzyko popełnienia przez pacjenta samobójstwa czy też wyjątkowo wyrażony epizod maniakalny, podczas którego chory zagraża życiu swojemu albo życiu lub zdrowiu innych ludzi.

4.3. ZABURZENIA NASTROJU U DOROSŁYCH A ZABURZENIA NASTROJU U DZIECI: CZY SĄ JAKIEŚ RÓŻNICE?

Niektóre rodzaje zaburzeń nastroju mogą występować zarówno u dorosłych, jak i u dzieci. Najbardziej rozpowszechnionym zaburzeniem afektywnym wśród dzieci i młodzieży jest depresja. Według oficjalnych statystyk, około 2% dzieci w wieku do 12 lat cierpi na zaburzenia depresyjne, jednak liczba ta znacząco rośnie w przypadku nastolatków. Szacuje się, że w grupie młodzieży depresja może dotykać aż 20% młodych ludzi. Warto też wiedzieć, że depresja u dzieci i nastolatków może dawać inne objawy, niż u dorosłych.

Niepokojące symptomy, które powinny zwrócić uwagę Rodziców/Opiekunów, to:

• Ciągłe odczuwanie przez dziecko złości, niezadowolenia, rozdrażnienia (tzw. nastrój dysforyczny),
• Zachowania buntownicze (kłótnie, wagary),
• Trudności w relacjach z rówieśnikami i członkami rodziny,
• Problemy z nauką i koncentracją,
• Nadmierna wrażliwość na niepowodzenia, otrzymywane uwagi,
• Utrata zainteresowań dotychczasowymi pasjami, zainteresowaniami,
• Wahania apetytu i wagi.

Zaburzenia nastroju u dorosłych są stosunkowo prostsze do zdiagnozowania, ponieważ objawy najczęściej odpowiadają opisom i kryteriom diagnostycznym. Z kolei dzieci nie zawsze potrafią mówić o swoich odczuciach, zaś w przypadku nastolatków zmiana zachowania jest często tłumaczona wchodzeniem w okres buntu. Granica między normami rozwojowymi a zaburzeniem często jest więc trudna do wychwycenia.

Pamiętajmy jednak, że w sytuacji, gdy zmiana zachowania jest nagła lub gdy u dziecka następuje diametralna zmiana charakteru (np. nagle zaczyna być wycofane lub wręcz przeciwnie – pełne energii i nadaktywne), warto zgłosić się do Specjalisty: psychiatry, psychologa lub psychoterapeuty. Jeśli więc coś Cię niepokoi, nie zwlekaj z wizytą w poradni zdrowia psychicznego (lub zasugeruj Rodzicom, żeby zapisali swoje dziecko na taką wizytę).